İnsan dua ettiğini zanneder; oysa çoğu zaman yalnızca konuşmaktadır. Dil hareket eder, kelimeler dökülür, arzular sıralanır, beklentiler semaya savrulur. Fakat göğe yükselen her söz dua değildir. Çünkü dua, ağızdan çıkan ses değil; özden yükselen yöneliştir. Söz ile dua arasındaki fark, beden ile ruh arasındaki fark gibidir. Biri görünür, diğeri yaşatır.
Nice insan vardır ki ellerini açar ama içi kapalıdır. Nice insan vardır ki dudakları kıpırdar ama kalbi suskundur. Nice insan vardır ki dua eder görünür, fakat aslında yalnızca nefsinin taleplerini tekrar eder. Böyle olunca da sonra der ki: “Ben istedim ama olmadı.” Oysa istediği şey dua değildi; kendine dönük arzunun yankısıydı.
Hakiki dua, insanın içinde bulunduğu hakikat anında doğar. Öyle anlar vardır ki kul kendi gürültüsünden yorulur, zihnin kalabalığı susar, benliğin sertliği yumuşar. İşte o vakit kalpte bir şey belirir. Kelime bile değildir henüz. Bir sızı, bir yöneliş, bir özlem, bir teslim oluş… Sonra o hâl kelimeye bürünür. İşte gerçek dua budur. İnsan üretmemiştir onu; dua, insanın içinden doğmuştur.
Bu yüzden dua sonradan kurulan değil, fark edilip takip edilendir. Kulun görevi dua icat etmek değil, doğan duaya uymaktır. Nasıl ki namazda cemaat imama tabi olur, insan da kalbinde doğan saf yönelişe tabi olmalıdır. Çünkü bazı dualar kul tarafından yapılmaz; kula yaptırılır. Bazı istekler kuldan çıkmaz; Hak tarafından kulun içine bırakılır. İnsan bunu fark ettiğinde, artık dua eden ile dua edilen arasında gizli bir yol açılmış demektir.
Fakat burada büyük bir eşik vardır: Dua boğazdan aşağı inmeli. Çünkü boğazda kalan söz, henüz sahibini aşamamıştır. Dil söylemiş, fakat varlık kabul etmemiştir. Zihin istemiş, fakat ruh iştirak etmemiştir. Kelime çıkmış, fakat merkez yerinden oynamamıştır. Böyle bir dua, ağızdan çıkar ve yine ağıza döner. Gider gibi görünür, fakat gidemez.
Boğazın altı, sıradan bir beden bölgesi değildir. Orası insanın dıştan içe geçtiği eşiğin remzidir. Orada Ahfa letaifinin gölgesi vardır. Ahfa, en gizli olanın makamıdır. Kulun bile kendine tam sahip olamadığı, fakat Hakk’ın kulda en açık olduğu sır noktasıdır. İnsan çoğu zaman kalbini bilir, aklını bilir, nefsini bilir; ama Ahfa’yı bilmez. Çünkü Ahfa bilinerek değil, arınılarak sezilir.
Dua Ahfa’ya değdiğinde değişir. Artık talep olmaktan çıkar, tecelliye dönüşür. Çünkü orada benlik çözülmeye başlar. “Ben istiyorum” sözü erir, “Bende isteniyor” hâli doğar. Kul, isteyen değil istenilen kapıya dönen olur. İşte duanın en saf hâli budur. İnsan bir şeyi Allah’tan istemez sadece; Allah’ın kendisinde doğurduğu isteği yine O’na sunar.
Nefsin duası ile Ahfa’nın duası burada ayrılır. Nefsin duasında sahiplenme vardır. Kişi almak ister, tutmak ister, elde etmek ister. Hatta bazen duasıyla kaderi zorlamak ister. Orada teslimiyet değil, gizli hükmetme arzusu vardır. Fakat Ahfa’nın duasında sahiplik yoktur. Kul bilir ki ne istek onundur ne netice. Kendisine verilen arzuyu, sahibine geri arz etmektedir.
Bu yüzden bazı dualar kabul edilmedi sanılırken, aslında hiç doğmamıştır. Çünkü kabul, önce kulun içinde başlar. İnsan duasıyla bütünleşmemişse, duası henüz kendinde karar bulmamıştır. Kendinde karar bulmayan nasıl semada karar bulsun? İçte dağınık olan dışta nasıl toplanır? İçinde inkâr edilen söz, yukarıda nasıl ikrar görsün?
Hakiki dua, insanın kendini toparlamasıdır. Kalbin dağınıklığını toplaması, ruhun parçalarını bir araya getirmesi, nefsin gürültüsünü susturmasıdır. Sonra bütün bunların Ahfa’da ince bir teslimiyete dönüşmesidir. O vakit dua artık bir cümle değildir; insanın hâlidir. Hâl olmuş dua ise kelimeden daha güçlüdür. Çünkü kelime duyulur, hâl ise ulaşır.
İmanın boğazdan aşağı inmesi ne demekse, duanın da boğazdan aşağı inmesi odur. Yani söylediğin şey sende yer etmeli. Sözün seni değiştirmeli. Dua ettiğin şey, seni de duasına katmalı. Merhamet istiyorsan merhamete dönüşmelisin. Hidayet istiyorsan yönelmelisin. Rızık istiyorsan şükre açılmalısın. Yakınlık istiyorsan perdelerini azaltmalısın. Çünkü bazı dualar verilmeden önce seni o nimete hazırlamak ister.
Ahfa burada son kapıdır. Oraya inmeyen dua, hâlâ kendini taşımaktadır. Oraya inen dua ise kendini bırakmıştır. Kendini bırakan dua yükselir. Kendini taşıyan dua ağır kalır.
Öyleyse dua çok söylemek değildir. Doğru yerden söylemektir. Kelimeyi çoğaltmak değil, merkezi arıtmaktır. İsteği büyütmek değil, benliği küçültmektir. Hakiki dua, dilde başlar, kalpte yanar, ruhta genişler ve Ahfa’da saflaşır.
İşte o zaman kul dua etmez yalnızca. Dua, kulda dua eder.