1. Kamer suresi rivayeti ve çocukluk hatırası
Buhari’nin Telifü’l-Kur’an bölümünde geçen rivayette, Hz. Aişe validemiz şöyle anlatır: “Hz. Muhammed Mustafa (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz henüz Mekke’de iken, ben de oynayan bir çocuk iken, ‘Onların vadeleri kıyamettir. Kıyamet ne dehşetli ve ne acıdır!’ (Kamer Suresi, 46) ayeti nazil oldu.”
Kamer Suresi Mekke devrinin birinci döneminde, nübüvvetin 4. yılında inmiştir. Hz. Aişe validemizin bu sureyi ve ayeti net bir şekilde hatırlaması, onun olayları idrak edecek bir yaşta olduğunu göstermektedir. Çocuk yaşta sokakta oynarken böyle bir olayı hatırlayabilmek için en az 5-6 yaşında olmak gerekir. Bu hesapla, hicret yılına gelindiğinde Hz. Aişe validemizin yaklaşık 17 yaşında olması muhtemeldir.
2. Hz. Esma ile yaş farkı ve kronolojik hesap
Hz. Aişe validemizin ablası Hz. Esma bint Ebu Bekir (radıyallahu anhâ), hicret yılında 27 yaşındaydı ve kardeşinden yaklaşık 10 yaş büyüktü. Bu durumda Hz. Aişe validemiz hicret esnasında 17 yaşında idi.
Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile hicretin ilk yılında evlendiğine göre, evlilik yaşı 17-18 civarında çıkmaktadır.
Hz. Esma, hicrî 73 yılında, yüz yaşına yakın bir ömre ulaşarak vefat etmiştir. Bu bilgi de iki kardeş arasındaki yaş farkını teyit eder.
3. Önceki nişanlanma olayı
Tarihi rivayetlere göre Hz. Aişe validemiz, Hz. Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ile evlenmeden önce Cübeyr bin Mut‘im ile nişanlanmıştı. Ancak Mut‘im, Hz. Ebu Bekir’in İslam’a girmesi sebebiyle bu nişanı bozdu. Bu olay, Hz. Aişe validemizin evlilik çağına gelmiş olduğunu ve toplumda evlenebilecek olgunlukta kabul edildiğini gösterir.
Sıcak iklimlerde kız çocuklarının biyolojik gelişimi daha erken tamamlandığından, o dönemde 17-18 yaşında evlenmek Arabistan şartlarında gayet normaldi.
4. Kaynaklar ve Tarihî Deliller
Mevlânâ Şibli Numânî’nin Asr-ı Saadet adlı eserinde, Hz. Aişe validemizin vahyin başlangıcından 5-6 yıl önce doğduğu belirtilir. Bu durumda hicret yılında 17-18 yaşında olması kaçınılmazdır. Ali Himmet Berki ve Osman Keskioğlu’nun Hâtemü’l-Enbiyâ Hz. Muhammed ve Hayatı eserinde de benzer hesaplamalar yapılır ve bu sonuç teyit edilir.
5. İlk müslümanlar arasında yer alması
Risaletin ilk yıllarında Müslüman olanlar arasında Hz. Aişe validemizin ismi, “Sâbikûn-u Evvelûn” (ilkler) listesinde geçmektedir. Bu, onun irade beyan edebilecek yaşta olduğunu ve İslam’a bilinçli bir şekilde girdiğini gösterir. O dönemde küçük de olsa iman tercihi yapabilmek, olgunluk işaretidir. Bu kronolojiyle evlilik yaşının 17-18 olduğu yine teyit edilmektedir.
6. Vefat tarihi hesabı
Bazı rivayetlere göre Hz. Aişe validemiz hicrî 58 yılında, 74 yaşında vefat etmiştir. Efendimiz’den (sallallahu aleyhi ve sellem) sonra 48 yıl dul yaşamıştır. Evlilikleri 9 yıl sürmüştür. Bu bilgilerden hareketle evlilik yaşı yaklaşık 17 yıl 7 ay olarak hesaplanır.
Kur’an ve sünnet ışığında değerlendirme
Kur’an-ı Kerim, evlilikte yaş sınırından çok, akıl olgunluğunu ve bedensel yeterliliğiesas alır:
“Yetimleri nikâh çağına gelinceye kadar deneyin (olgunluklarını ölçün).” (Nisâ, 4/6) Bu ayet, nikâh çağı için sadece biyolojik değil, zihinsel ve ahlaki olgunluğu da şart koşar.
Hz. Muhammed Mustafa (sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz’in hayatında, toplumun örf ve şartlarına uyan, ancak aynı zamanda ahlaki ölçülere tam uygun evlilikler görülür. Hz. Aişe validemizin evlilik yaşı konusunda 17-18 sonucuna ulaşılması, bu ölçülerle uyumludur.
Ayrıca bizler….
Hakikat yolcuları olarak; olayların zahirinden çok, onların ardındaki hikmete odaklanır. Hz. Aişe validemiz, sadece bir eş değil, aynı zamanda ümmete ilim annesi olmuştur. Fıkıh, hadis, tefsir alanında otorite olmuş, sahabenin en önemli bilgi kaynaklarından biri haline gelmiştir.
Onun evlilik yaşı tartışmasından çok, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile olan muhabbeti, ilim yolundaki derinliği ve ümmete bıraktığı ilmi miras, hakiki mirasımızdır. Nitekim Efendimiz buyurmuştur:
“Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır. Ben de aileme karşı en hayırlı olanınızım.” Tirmizî, Menâkıb, 63)
Elde edilen tüm bu deliller, Hz. Aişe validemizin evlilik yaşının 17-18 civarında olduğunu, erken yaş rivayetlerinin ise tarihsel verilerle uyumlu olmadığını göstermektedir.
Hz. Aişe validemizin evlilik yaşı zaman çizelgesi
| Miladi Yıl | Olay | Hz. Aişe’nin Yaşı |
| 595.0 | Hz. Esma’nın doğumu | – |
| 605.5 | Hz. Aişe’nin doğumu | 0 |
| 610.0 | Vahyin başlangıcı | 4-5 |
| 614.0 | Kamer Suresi’nin inişi | 8-9 |
| 615.5 | Cübeyr bin Mut‘im ile nişan | 9-10 |
| 622.0 | Hicret yılı | 17 |
| 622.5 | Hz. Peygamber ile evlilik | 17-18 |
| 632.0 | Efendimiz’in vefatı | 27 |
| 680.0 | Hz. Aişe’nin vefatı | 74 |