Gün akşam namazı ile başlar. İslam’da günün başlangıcı güneşin batışıyla olur. “Güneşin batıya kaymasından gece karanlığına kadar namazı kıl.” (İsrâ, 17/78) buyrularak günün vakitleri akşamla birlikte hatırlatılmıştır.
Örneğin diyelim ki yarın cuma ve cuma günü bu akşam akşam vaktinin girmesiyle başlar. Cuma günü de akşam ezanı ile başlar. “Geceleri gündüzlere ve gündüzleri gecelere katıyor.” (Hac, 22/61) ayetiyle de zamanın Allah’ın takdiriyle birbirine bağlandığı ifade edilmiştir.
İlk namaz üç rekattır. Yani tekliğe işaret ederek tüm gönüllerin aslında aynı ve tek kaynaktan projekte olduğunu sembolize eder. Akşam namazının üç rekat olması, tevhidi sembolize eder. “Sizin ilahınız tek bir ilahtır. O’ndan başka ilah yoktur.” (Bakara, 2/163) buyrularak bu tekliğe işaret edilmiştir.
Zaten onun için üç rekat olup son rekat her daim tek kılınır. Son rekatın tek olması, her şeyin Allah’ın birliğine bağlandığını hatırlatır. Hz. Muhammed Mustafa (sallallahu aleyhi ve sellem) buyurmuştur: “Allah tektir, teki sever.” (Müslim, Müsâfirîn, 146) bu hadiste de tekliğe sevginin ilahî bir işaret olduğu belirtilmiştir.
Yani sen imama ilk tahiyyatta da ulaşsan tahiyyat dualarını dörde çıkartıp son rekatı tek kılarsın. Gönül saatlerini bire kurmak için. Cemaatle namazda bile teklik korunur. “Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin, rükû edenlerle beraber rükû edin.” (Bakara, 2/43) buyrularak birlik içinde ibadetin tevhidi sembolize ettiği bildirilmiştir.
Yatsı namazı uykuya geçişten önce kılındığı için, uyku hali her insan kendi iç dünyasına yani meşrebiyle baş başa kalıp uykuya dalar. Yatsı namazı bir muhasebe gibidir. “Gündüzün iki ucunda ve gecenin ilk saatlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir.” (Hûd, 11/114) buyrularak yatsının önemi vurgulanmıştır.
Sabah uyanır, Rabbiyle baş başa sırlarını paylaşır ve dertlerini iletip yeni güne başlar. Sabah namazı, yeni günün bereketini açar. “Sabah namazını da şahitli kıl; çünkü sabah namazı şahitlidir.” (İsrâ, 17/78) buyrularak sabah namazının özel bir değeri olduğu açıklanmıştır.
Öğle oldu mu sabah yeni günün başlangıcında Rabbinden umduğunu, yeni gündüzün nasibine ulaştığı huzurla içini Rabbine açar ve hamd eder. Öğle vakti, güneşin zirvesinden dönüşüdür; kul için de şükür, hamd ve secde vaktidir. Hz. Muhammed Mustafa (sallallahu aleyhi ve sellem) efendimiz buyurur: “Kul Rabbine en yakın olduğu an secde anıdır.” (Müslim, Salât, 215) şükrün hissedilişi olan öğle vaktinde secde derinliğini hissetmek ayrı bir bahtiyarlıktır.
Onun için atalarımız şöyle demişlerdir: “Sabahın şerri, akşamın hayrından üstündür.” Çünkü sabah vakti, günün bereket kapısıdır. “Sabah akşam Rablerine, O’nun rızasını dileyerek dua edenleri yanından kovma.” (En’âm, 6/52) buyrularak sabah vaktinin bereketi anlatılmıştır.
Tüm rızıklar sabah ile öğle arasında paylaşılır. Rızık vakti özellikle sabahla öğle arasına gizlenmiştir. Hz. Muhammed Mustafa (sallallahu aleyhi ve sellem) efendimiz şöyle buyurur: “Sabah erkenden kalkanın rızkı bereketli olur.” (Tirmizî, Büyû’, 58) bu hadisle sabah vakti bereketin sırrı bildirilmiştir.
Geldik ikindiye. İkindide ise bir gün bitmiştir ve ruh o günkü kemal derecesini de elde etmiştir. İkindi, günün kapanış vaktidir. “Namazlara ve orta namaza devam edin; gönülden boyun eğerek Allah için namaza durun.” (Bakara, 2/238) buyrularak gündüz ile gece arasındaki vakit dilimi olan ikindi vaktinin namazının özel önemini vurgulanmıştır. Bu vakit ruhun günlük kemalini belirler.
İslam’da gün akşamla başlar, çünkü hakikat yolculuğu da karanlıktan ışığa yürüyüşle başlar. Namaz vakitleri sadece ibadet vakti değil, aynı zamanda ruhun seyir kapılarıdır. “Şüphesiz namaz, müminlere belirli vakitlerde farz kılınmıştır.” (Nisâ, 4/103) bu ayet, bu kapıların Allah’ın takdiriyle açıldığını bildirir.
Akşam tevhidin işareti, yatsı iç muhasebenin sırrı, sabah yeni başlangıçların bereketi, öğle şükrün zirvesi ve ikindi ruhun kemalidir. Her vakit, kulun Allah ile irtibatının farklı bir yönünü gösterir.
Velhasıl, günün vakitleri sadece saatlerin akışı değil, kalbin Rabbine açıldığı seyrin işaret taşlarıdır. Kim bu vakitleri idrak ederse, hayatını Rabbine göre tanzim eder.